Uzakyol Vardiya Mühendisi Nasıl Olunur?

Uzakyol Vardiya Mühendisi/Makinisti Kimdir?

Uzakyol vardiya mühendisi/makinisti, gemi makine dairesinde vardiya tutmaya yetkili işletim düzeyi makine zabitidir. Yetkisi, STCW Sözleşmesi'nin (Gemiadamlarının Eğitim, Belgelendirilme ve Vardiya Standartları Hakkında Uluslararası Sözleşme) A-III/1 Kuralı ile uyumludur ve 2024 tarihli Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği'nde tanımlanmıştır.

Bu yeterliğin makine sınıfı içindeki en belirleyici özelliği şudur: ana makine gücü sınırlaması olmaksızın, yani uzakyol (sınırsız kW) gemilerde makine vardiyası tutabilir. Aynı işletim düzeyinde yer alan normal "makine zabiti" ise gemi büyüklüğüne göre sınırlandırılmıştır.

Belgedeki "mühendis" ve "makinist" ayrımı yetkiyle değil, giriş eğitiminin düzeyiyle ilgilidir:

• Mühendis: Lisans (mühendislik) düzeyinde yetkilendirilmiş bir programdan, tipik olarak Gemi Makineleri İşletme Mühendisliği bölümünden mezun olanlar.
• Makinist: Ön lisans veya yetkilendirilmiş kurs yolundan gelenler.

Mevzuat bu iki kademeyi çoğu yerde "uzakyol vardiya mühendisi/makinisti" şeklinde birlikte anar.

---

Makine Zabitinden Temel Farkı: Sınırsız kW

Hem makine zabiti hem de uzakyol vardiya mühendisi/makinisti, STCW A-III/1 işletim düzeyinde makine vardiya zabitidir. Aralarındaki fark, çalışılabilecek geminin ana makine gücünde ortaya çıkar.

2024 Yönetmeliği'nin tanımlar maddesi (MADDE 3), işletim ve yönetim düzeyi makine yeterliklerini ana makine gücüne göre iki gruba ayırır: 750 kW (dahil) – 3000 kW (hariç) aralığıyla sınırlı yeterlikler ve uzakyol (sınırsız) yeterlikler.

Pratikte bu fark, çalışılabilecek gemi tipini ve uzakyol seferine çıkıp çıkamayacağınızı belirler. Sınırsız kW yetkisi, büyük ana makineli ticari gemilerde görev almanın kapısını açar. Normal makine zabiti yolunu ve onun yetki sınırlarını ayrıntılı görmek için Makine Zabiti Nasıl Olunur rehberine bakabilirsiniz.

---

Giriş Yolu: Lisans Eğitimi ve Deniz Hizmeti

2024 Yönetmeliği MADDE 22, uzakyol vardiya mühendisi/makinisti yeterliğine giden başlıca yolları sayar. Adayın bu yollardan birini karşılaması, ardından İngilizce puan şartını sağlayıp İdarenin (GASM) öngördüğü sınavda başarılı olması gerekir.

1. Lisans / mühendislik yolu (en yaygın): STCW A-III/1 müfredatıyla uyumlu, lisans düzeyinde yetkilendirilmiş bir eğitim kurumundan mezun olmak. Bu, çoğunlukla denizcilik fakültelerinin Gemi Makineleri İşletme Mühendisliği programıdır. Bu programlar, deniz stajını (onaylı deniz eğitimini) genellikle öğretim sürecine entegre eder.

2. İlgili mühendislik dallarından geçiş: Gemi inşa mühendisi, gemi inşa ve gemi makineleri mühendisi, gemi ve deniz teknolojisi mühendisi veya makine mühendisi olanlar; A-III/1 müfredatından öğrenimleri sırasında almadıkları fark derslerini yetkilendirilmiş kurumda tamamlayıp belirli süre onaylı deniz eğitimi/atölye eğitimi alarak hak kazanabilir. Yönetmelik bu grup için (gemi inşa kökenliler için yaklaşık dokuz ay, makine mühendisleri için on iki aya kadar) onaylı eğitim programları öngörür; sürelerin bir kısmı liman seferi dışında çalışan ve toplam 750 kW ve üstü ana makine gücü ile yürütülen gemilerde geçer.

3. İkinci makinist üzerinden: İkinci makinist yeterliğini haiz olanlar da bu yeterliğe başvurabilir.

Karşılaştırma için: MADDE 19 uyarınca normal makine zabiti yolunda, ön lisans veya lisans düzeyinde yetkilendirilmiş bir denizcilik bölümünden mezun olup en az altı ayı liman seferi dışında deniz eğitimi olmak üzere toplam on iki aylık onaylı eğitim programı tamamlanır. Uzakyol yolu ise lisans düzeyinde A-III/1 yetkilendirmesini şart koşarak yetkiyi sınırsız kW'a taşır.

---

GASM Sınav Dersleri ve Barajları (Tablo-7)

Uzakyol vardiya mühendisi/makinisti adayı, GASM'ın işletim düzeyi makine sınavına girer. Sınav konuları ve başarı barajları GKKES Yönergesi MADDE 96 / Tablo-7'de düzenlenmiştir. Tablo, aynı satırda normal makine zabiti ile uzakyol kademesini karşılaştırır; uzakyol barajları sistematik olarak daha yüksektir.

Tablo-7 (GKKES MADDE 96)

Her ders bağımsız değerlendirilir; bir dersten başarılı olmak diğerini etkilemez. Aday, sorumlu olduğu tüm derslerin barajını ayrı ayrı aşmak zorundadır. Barajların yeterliğe ve derse göre nasıl değiştiğine dair genel bir bakış için GASM Sınavı Geçme Notu rehberini inceleyin.

---

İngilizce Puan Şartı ve STCW Kursları

Sınavdaki "Denizcilik İngilizcesi" dersinden bağımsız olarak, yeterlik belgesinin düzenlenebilmesi için ayrıca bir İngilizce sınavı puan şartı aranır. GKKES Yönergesi MADDE 88 uyarınca uzakyol vardiya makinisti/mühendisi için YDS, YÖKDİL veya ÖSYM'nin eşdeğer saydığı bir sınavdan 45 puan istenir.

Yetkilendirilmiş lisans programlarındaki İngilizce hazırlık eğitimini bitirenler için uzakyol vardiya mühendisi/makinisti puanından muafiyet öngörülebilir (MADDE 88/2-4); durumunuzu Liman Başkanlığınıza danışın.

Bunlara ek olarak, gemiye çıkmadan önce STCW'nin gerektirdiği temel emniyet eğitimleri (denizde kişisel can kurtarma, temel ilk yardım, yangın önleme ve yangınla mücadele, kişisel emniyet ve sosyal sorumluluk) ve görev/gemi tipine göre ileri eğitimler tamamlanır. Bu eğitimlerin geçerlilik süreleri ve yenileme (idman) gereklilikleri olduğunu unutmayın; güncel eğitim listesini yetkilendirilmiş eğitim kurumunuzdan teyit edin.

---

Kariyer Yükselme Yolu

Uzakyol vardiya mühendisi/makinisti, uzakyol makine kariyerinin işletim düzeyi ilk basamağıdır. Yönetmelik, buradan yönetim düzeyine doğru kademeli bir terfi çizgisi tanımlar:

Her terfi; belirli bir süre deniz hizmeti, ilgili STCW eğitiminin tamamlanması ve GASM'ın öngördüğü sınavda başarı şartına bağlıdır. Örneğin başmühendis/başmakinist kademesine ek yeterlikle geçişte, uzakyol vardiya mühendisi yeterliğiyle 750 kW ve üstü ana makine gücüyle yürütülen gemilerde liman seferi dışında en az otuz altı ay uzakyol vardiya mühendisliği yapmış olarak uzakyol ikinci mühendisi yeterliğine sahip olma gibi koşullar aranır.

Terfi başvurularında deniz hizmetinin nasıl sayıldığı, hangi yeterlikteki hizmetlerin dikkate alındığı önemlidir. Yükselme şartlarının yeterlik bazlı ayrıntısı için Gemiadamı Yeterlilik Yükseltme rehberini inceleyin.

---

Özet: Doğru Adımlar

Uzakyol vardiya mühendisi/makinisti olmak isteyen bir aday için yol haritası genel olarak şöyledir:

1. Eğitim: STCW A-III/1 ile uyumlu, lisans düzeyinde yetkilendirilmiş bir programdan (tipik olarak Gemi Makineleri İşletme Mühendisliği) mezun olun veya ilgili mühendislik dalından fark dersleri + onaylı eğitimi tamamlayın (MADDE 22).
2. Deniz hizmeti/staj: Onaylı deniz eğitimini tamamlayın; lisans programlarında bu genellikle müfredata dahildir.
3. İngilizce: YDS/YÖKDİL veya eşdeğerinden en az 45 puan alın (MADDE 88) ya da muafiyet koşulunu sağlayın.
4. STCW kursları: Temel emniyet eğitimleri ve gerekli ileri eğitimleri tamamlayın.
5. GASM sınavı: Tablo-7 derslerinin tamamından barajı (çoğunlukla 70/100) aşın.
6. Belgelendirme: Şartları sağlayınca yeterlik belgenizi alın; ardından deniz hizmetiyle uzakyol ikinci mühendisi/makinisti ve uzakyol başmühendisi/başmakinisti kademelerine yükselin.

Tüm sayısal değerler (süreler, barajlar, puanlar) mevzuat güncellemeleriyle değişebileceğinden, başvuru kararı vermeden önce ilgili maddeleri ve güncel GASM duyurularını mutlaka teyit edin.