Tanker Eğitimleri: STCW V/1-1 ve V/1-2 Temel ve İleri Eğitim Rehberi

Tanker Eğitimleri Nedir?

Tankerler; ham petrol, akaryakıt, kimyasal maddeler ve sıvılaştırılmış gaz gibi yanıcı, patlayıcı ve çevreye zararlı olabilen yükleri taşıyan özel gemilerdir. Bu yüzden tankerde görev alacak gemiadamlarından, standart denizcilik yeterliğinin ötesinde göreve özel tanker eğitimleri almaları beklenir.

Bu zorunluluk, Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün (IMO) Gemiadamlarının Eğitim, Belgelendirme ve Vardiya Standartları Hakkında Uluslararası Sözleşmesi'nden (STCW) kaynaklanır. Tankerlere yönelik özel eğitim şartları STCW Sözleşmesi'nin Bölüm V'inde düzenlenir; nitekim tanker personeline ilişkin özel eğitim gereklilikleri STCW'ye 1994 değişikliğiyle eklenmiş ve 1996'da yürürlüğe girmiştir.

STCW tanker eğitimlerini yük türüne göre iki ana kurala ayırır:

• STCW V/1-1 Kuralı — Petrol tankerleri ve kimyasal madde tankerleri.
• STCW V/1-2 Kuralı — Sıvılaştırılmış gaz (LNG/LPG) tankerleri.

---

Temel Eğitim ve İleri Eğitim: İki Kademeli Yapı

Tanker eğitimlerinin en önemli mantığı, görevin sorumluluk düzeyine göre iki kademeye ayrılmasıdır. Aynı gemide çalışsanız bile, yük işlemleriyle ilişkiniz sizin hangi kademeyi almanız gerektiğini belirler.

Temel Eğitim (Basic Training)

STCW V/1-1 ve V/1-2 uyarınca, tankerde yük veya yük ekipmanına ilişkin belirli görev ve sorumluluk verilen tüm zabit ve tayfaların ilgili tanker tipi için temel eğitim sertifikasına sahip olması gerekir. Temel eğitim; tanker türlerinin genel yapısını, yük tiplerini ve tehlikelerini, yük donanımını, temel emniyet ve kirliliği önleme ilkelerini ve genel operasyon akışını kapsar.

Türkiye'deki yetkilendirilmiş kurumlarda bu eğitim genellikle şu adlarla sunulur:

• Petrol ve Kimyasal Madde Tankerlerinde Yük İşlemleri Temel Eğitimi (STCW V/1-1)
• Sıvılaştırılmış Gaz Tankerlerinde Yük İşlemleri Temel Eğitimi (STCW V/1-2)

İleri Eğitim (Advanced Training)

İleri eğitim, yük işlemlerinden doğrudan sorumlu kilit görevliler içindir. STCW V/1-1 ve V/1-2, aşağıdaki kişilerin ilgili tanker tipi için ileri eğitim sertifikası almasını şart koşar:

• Kaptan
• Başmühendis (baş makine zabiti)
• Birinci zabit (başçarkçı yardımcısı değil, güverte birinci zabiti)
• İkinci mühendis
• Yükleme, boşaltma, sefer boyunca yükün bakımı, yük elleçleme, tank temizliği veya diğer yükle ilgili işlemlerden doğrudan sorumlu olan herkes

---

Kurs → STCW Kuralı → Kime Yönelik

Aşağıdaki tablo, tanker eğitimlerini STCW kuralına ve hedef kitlesine göre eşler. Sertifika adları kurumdan kuruma küçük farklılıklar gösterebilir.

---

Ön Koşullar: Temel Emniyet Eğitimi ve Deniz Hizmeti

Tanker eğitimleri boşlukta durmaz; belirli ön koşullar üzerine inşa edilir.

Temel eğitimin ön koşulu

STCW V/1-1 ve V/1-2 uyarınca tanker temel eğitimine aday olabilmek için önce STCW Kod'un A-VI/1 Kısmı kapsamındaki temel emniyet eğitiminin tamamlanmış olması gerekir. Ardından adayın, birincil kaynaklara göre şu iki yoldan birini karşılaması beklenir:

• İlgili tanker tipinde en az üç ay onaylı deniz hizmeti ve ilgili yeterlik standardını sağlamak; veya
• Onaylı bir tanker temel eğitimi programını tamamlayıp ilgili yeterlik standardını sağlamak.

İleri eğitimin ön koşulu

İleri eğitime aday olmak için önce ilgili tanker tipinin temel eğitim sertifikasını taşımak gerekir. Buna ek olarak birincil kaynaklara göre aday, şu iki yoldan birini karşılamalıdır:

• İlgili tanker tipinde en az üç ay onaylı deniz hizmeti; veya
• En az üç yükleme ve boşaltma işlemini içeren, onaylı bir eğitim defteriyle belgelenen en az bir aylık onaylı gemi üstü eğitim.

---

Nereden Alınır ve Süre

Eğitimin geçerli sayılabilmesi için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (Denizcilik Genel Müdürlüğü) tarafından yetkilendirilmiş bir eğitim kurumundan alınması zorunludur. Yetkisiz bir kurumdan alınan eğitim resmen tanınmaz; harcanan zaman ve ücret boşa gider.

Yetkilendirilmiş kurumlar genellikle şunlardır:

• Denizcilik fakülteleri ve denizcilik meslek yüksekokulları
• Bakanlık onaylı özel denizcilik eğitim merkezleri

Kurs süreleri kuruma ve programa göre değişir. Yetkilendirilmiş kurumların yaygın uygulamasında ileri tanker eğitimleri tipik olarak birkaç gün süren yoğun programlar hâlinde düzenlenir (örneğin bazı kurumlar petrol tankeri ileri eğitimini 4 gün / 28 ders saati olarak ilan eder). Ancak bu süreler bağlayıcı değildir.

Bir kurumun gerçekten Bakanlık onaylı olup olmadığını ve tanker eğitimlerinin yetki kapsamında yer alıp almadığını kayıt olmadan önce doğrulayın. STCW belgelerinin genel mantığı ve kullanım alanları için STCW Belgesi rehberine göz atabilirsiniz.

---

Geçerlilik ve Yenileme

Tanker sertifikaları da diğer STCW belgeleri gibi süreklilik gerektirir ve genel kural olarak beş yılda bir güncel tutulmalıdır. Amaç, gemiadamının ilgili tanker operasyonlarındaki yeterliğini koruduğunu kanıtlamasıdır.

Yaygın uygulamada yenileme için, sertifikanın son 60 ayı içinde ilgili tanker tipinde belirli bir süre deniz hizmeti yapmak ya da eğitimi tekrarlamak gibi seçenekler bulunur.

---

Tanker Eğitimi Kariyerin Neresinde?

Tanker eğitimleri, bir gemiadamının genel yeterliğinin yerine geçmez; onun üzerine eklenen bir uzmanlık katmanıdır. Tipik yol şöyle ilerler:

1. Temel emniyet eğitimi: Görev sınıfından bağımsız olarak tüm gemiadamları için ortak zorunlu eğitim (A-VI/1). Ayrıntılar için Temel Denizcilik Emniyet Eğitimi rehberine bakın.
2. Gemiadamı yeterliği: Güverte veya makine tarafında ilgili yeterliğin (örneğin gemici, vardiya zabiti) alınması. Belge çıkarma adımları için Gemiadamı Belgesi Nasıl Alınır rehberini inceleyebilirsiniz.
3. Tanker temel eğitimi: Tankerde çalışacak herkes için, yük türüne uygun temel eğitim.
4. Tanker ileri eğitimi: Yük işlemlerinden sorumlu kaptan, zabit ve mühendisler için, deniz hizmeti/eğitim ön koşulu tamamlandıktan sonra.

---

Özet

• Tanker eğitimleri STCW Bölüm V kapsamında temel ve ileri olmak üzere iki kademelidir.
• Petrol ve kimyasal tankerler STCW V/1-1, sıvılaştırılmış gaz tankerleri STCW V/1-2 kuralına tabidir; bu iki grup için sertifikalar ayrıdır.
• Yükle ilgili görevi olan herkes temel eğitimi; yük işlemlerinden sorumlu kaptan, zabit ve ilgili mühendisler ise ayrıca ileri eğitimi alır.
• Ön koşullar: temel eğitim için A-VI/1 temel emniyet eğitimi; ileri eğitim için ilgili tanker temel sertifikası ve deniz hizmeti/onaylı gemi üstü eğitim.
• Eğitim yetkilendirilmiş bir kurumdan alınmalı ve sertifikalar genel olarak 5 yılda bir güncel tutulmalıdır.

Kurs süreleri, deniz hizmeti ayları, yenileme koşulları ve muafiyetler kurumdan kuruma ve mevzuat güncellemelerine göre değişebileceğinden; başvuru öncesi güncel bilgileri denizcilik.uab.gov.tr üzerinden ve bağlı bulunduğunuz Liman Başkanlığından teyit etmeniz önerilir.