Deniz Hizmet Süresi Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Deniz Hizmeti Nedir?

Deniz hizmeti, bir gemiadamının kariyerindeki en belirleyici ölçütlerden biridir. Yeterlik yükseltmeden (terfi) belge yenilemeye kadar hemen her adımda "kaç ay deniz hizmetiniz var?" sorusuyla karşılaşırsınız.

Tanımı, 29/8/2024 tarihli (RG 32647) Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği'nin MADDE 3 tanımlar bölümünde nettir:

Deniz hizmeti: Gemiadamlarının Türk veya yabancı bayraklı gemilerin güverte veya makine bölümlerinde geçerli bir iş akdi ile bu Yönetmelik ve Donatım Yönergesinde tanımlı yeterliklerle çalıştıkları süreleri (ifade eder).

Bu tanımın üç kritik unsuru vardır: (1) hizmetin bir gemide (güverte veya makine bölümünde) geçmesi, (2) geçerli bir iş akdine dayanması ve (3) tanımlı bir yeterlikle yapılması. Bu üç şartı sağlamayan süreler — örneğin karada geçen dönemler ya da iş akdi bulunmayan çalışmalar — deniz hizmeti olarak sayılmaz.

---

Deniz Hizmeti Gemiadamı Cüzdanına Nasıl İşlenir ve Onaylanır?

Deniz hizmeti soyut bir kayıt değildir; fiili, belgelenmiş ve onaylanmış bir süredir. Temel belge, her gemiadamının kimliği sayılan gemiadamı cüzdanıdır. Süreç genel olarak şöyle işler:

1. Gemiye katılış: Gemiye yazıldığınızda katılış tarihiniz kayıt altına alınır.
2. Hizmet süresi: Gemide fiilen çalıştığınız dönem, ilgili yeterlik ve görevle birlikte işlenir.
3. Gemiden ayrılış: Ayrılış tarihiniz kaydedilir; katılış–ayrılış arası, hesaplamanın ham verisini oluşturur.
4. Onay: Bu kayıtların gemi kaptanı ve/veya şirket tarafından onaylanması gerekir. Onaysız süre, resmi işlemlerde geçerli sayılmaz.

Yabancı bayraklı gemilerde çalışanlar için Yönetmelik MADDE 45 ek bir usul öngörür: Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra başlayan deniz hizmetlerinin geçerli sayılabilmesi için gemiye katılış ve gemiden ayrılış ordinolarının en geç iki ay içinde GİBS'e girilmesi gerekir. Ayrıca bu sürelere ilişkin sosyal güvenlik primlerinin ödendiğini gösterir belgeler ve e-Devlet'teki yurt dışı giriş/çıkış kayıtlarıyla uyum aranabilir.

---

Hangi Sefer Türleri ve Tonajlar Sayılır?

Deniz hizmetinde "kaç ay" kadar "nerede ve hangi gemide" sorusu da önemlidir. Yönetmeliğin terfi maddeleri, sürenin geçtiği geminin tonajını (gros ton — GT) ve sefer bölgesini çoğu zaman açıkça şart koşar.

En sık karşılaşılan iki ölçüt şunlardır:

• Tonaj: Birçok üst yeterlik için hizmetin 500 GT ve daha büyük gemilerde geçmesi aranır.
• Sefer bölgesi: Genellikle liman seferi dışında çalışan gemilerdeki hizmet esas alınır; sadece liman içinde geçen süreler üst yeterlikler için sınırlı değer taşır.

Bunun anlamı, aynı sürenin farklı gemilerde farklı "ağırlıkta" olabileceğidir. Küçük tonajlı ya da yalnızca liman seferi yapan bir gemide geçen ay, hedeflediğiniz üst yeterlik için tam olarak sayılmayabilir.

---

Deniz Hizmeti Nasıl Hesaplanır? (İzin Sürelerinin Sayımı)

Yönetmelik MADDE 45, hesaplamanın ayrıntılarını İdareye bırakır. Denizcilik Genel Müdürlüğü ve Liman Başkanlıkları bu esasları yayımlar. İzmir Bölge Liman Başkanlığının yayımladığı hesaplama kurallarına göre, gemide geçen fiili sürenin yanında izin süreleri de sınırlı ölçüde deniz hizmetine sayılabilir:

• Terfiye esas yeterlik belgesiyle çalışmaya başlanan tarihten itibaren 12 aylık periyotlar içinde izinde geçen sürelerin en fazla 2 ayı deniz hizmetinden sayılır.
• 12 aylık periyotta 6 aylık hizmet için 1 ay, 6 aydan düşük hizmetlerde ise orantılı gün sayısı (1/6) kadar süre hizmet dışı (izin) olarak değerlendirilir.
• 10 ay ve üzeri hizmet için 2 ay, 6 ile 10 ay arasındaki hizmet için orantılı gün sayısı (1/5) kadar süre hizmet dışı sayılır.
• 12 aylık periyot içinde izin yapılmamışsa çizelgeye hizmet dışı süre eklenmez.

Kısacası hesaplama, gemide fiilen geçen süre ile makul bir izin payının birleşiminden oluşur; amaç, kesintisiz gemide kalmayı zorunlu kılmadan gerçek çalışma süresini yansıtmaktır.

---

Yeterlik Yükseltme İçin Örnek Deniz Hizmeti Süreleri

Deniz hizmetinin en somut sonucu yeterlik yükseltmedir. 2024 Yönetmeliği, her yeterlik için gereken asgari deniz hizmetini ayrı maddelerde belirler. Aşağıdaki tablo, Yönetmelikte doğrudan geçen bazı örnek süreleri özetler (100 GT/GT = gros ton).

Görüldüğü gibi süreler yalnızca "ay" değil; hangi yeterlikle, hangi tonajda ve hangi sefer bölgesinde geçirildiğiyle birlikte tanımlanır. Terfi yolunuzun tamamı için Gemiadamı Yeterlik Yükseltme rehberine bakabilirsiniz; güverte kariyerinin işletim basamağı için ise Uzakyol Vardiya Zabiti rehberi ayrıntılı bir örnektir.

---

Deniz Hizmeti ve Belge Yenileme

Deniz hizmeti yalnızca yükselmek için değil, mevcut belgenizi ayakta tutmak için de gereklidir. Yeterlik belgeleri süresizdir gibi düşünülmemelidir; geçerlilik süresi dolan belge yenilenmelidir.

2024 Yönetmeliğine göre, yeterlik belgesinin geçerlilik süresini beş yıl uzatmanın temel yolu deniz hizmetidir: bulunulan yeterlik derecesinde, başvuru tarihinden önceki son 60 ay içinde en az 12 ay ya da son 6 ay içinde en az 3 ay deniz hizmeti kanıtlamak yeterlidir.

Bu süreleri tamamlayamayanlar için Yönetmelik alternatifler tanır: Eğitim Yönergesinde belirtilen yenileme sınavında başarılı olmak, yenileme eğitimi görmek ya da belirli koşullarla bir alt yeterlikte kısa süreli hizmet yapmak gibi. Yani deniz hizmetiniz eksikse belgeniz otomatik olarak geçersiz olmaz; ancak yenileme için ek bir yol izlemeniz gerekir.

---

Deniz Hizmeti Kariyerin Neresinde?

Deniz hizmeti, bir gemiadamının kariyer basamaklarını birbirine bağlayan ortak paydadır. Tipik akış şöyledir:

1. İlk yeterlik: Gemici gibi bir giriş yeterliği alınır ve gemide fiili hizmet başlar.
2. Hizmet birikimi: Deniz hizmeti, uygun tonaj ve sefer bölgesinde biriktirilerek cüzdana işlenir ve onaylanır.
3. Terfi: Yeterli süre ve GASM terfi sınavı tamamlandığında bir üst yeterliğe geçilir.
4. Belge güncelliği: Kariyer boyunca belgeler, deniz hizmeti (veya yenileme eğitimi/sınavı) ile 5 yılda bir güncel tutulur.

Bu döngüde deniz hizmetini doğru belgelemek, hızlı ilerlemenin anahtarıdır. Sürecin belge tarafı için Gemiadamı Cüzdanı, terfi tarafı için Gemiadamı Yeterlik Yükseltme rehberlerini birlikte değerlendirin.

---

Özet

• Deniz hizmeti, gemiadamının Türk veya yabancı bayraklı gemilerin güverte/makine bölümünde geçerli bir iş akdiyle ve tanımlı bir yeterlikle çalıştığı süredir (2024 Yönetmeliği MADDE 3).
• Süre gemiadamı cüzdanına işlenir, gemi ve şirket tarafından onaylanır; yabancı bayraklı gemilerde ordinolar en geç 2 ay içinde GİBS'e girilir (MADDE 45).
• Hesaplama İdare tarafından belirlenir; izin süreleri 12 aylık periyotta en fazla 2 ay deniz hizmetine sayılabilir (İzmir Bölge Liman Başkanlığı esasları).
• Sayılan hizmet, geminin tonajına (örn. 500 GT) ve sefer bölgesine (örn. liman seferi dışı) bağlıdır.
• Yeterlik yükseltme için süreler değişir: örneğin usta gemici için 18 ay, uzakyol birinci zabit için 36 ay (2024 Yönetmeliği).
• Belge yenilemek için son 60 ayda 12 ay ya da son 6 ayda 3 ay deniz hizmeti yeterlidir; alternatif olarak yenileme eğitimi/sınavı vardır.

Deniz hizmeti süreleri, sefer/tonaj koşulları ve hesaplama esasları mevzuat güncellemelerine göre değişebileceğinden; kendi çizelgenizi ve terfi şartlarınızı başvurudan önce denizcilik.uab.gov.tr ile mevzuat.gov.tr üzerinden ve bağlı bulunduğunuz Liman Başkanlığından teyit etmeniz önerilir.