Denizcilik Terimleri Sözlüğü: Gemi, Seyir ve GASM Terimleri

Denizcilik Terimleri Neden Önemlidir?

Denizcilik terimleri, gemiadamları arasındaki iletişimin temelini oluşturur. Uluslararası standartlar, her manevranın, her komutanın ve her belgenin yanlış anlaşılmaya yer bırakmayacak biçimde ifade edilmesini zorunlu kılar. Bu nedenle GASM sınavlarının büyük bölümü terminoloji bilgisini ölçer; çıkmış sorulara bakıldığında terim sorularının sınav içindeki ağırlığı açıkça görülür.

Bu sözlük, en çok aranan gemiadamı terimlerinden başlayarak gemi yapısı, seyir, makine, haberleşme ve resmi belgeler alanındaki kavramları kapsamaktadır. Her bölüm GASM sınavı bağlamı gözetilerek düzenlenmiştir.

En Çok Aranan Denizcilik Terimleri

Raspa Nedir?

Raspa, gemi teknesinin metal veya ahşap yüzeyindeki pas, eski boya, kabuklanma ve diğer kirliliklerin mekanik ya da kimyasal yöntemlerle uzaklaştırılması işlemidir. Sözcüğün kökeni, "kazımak" anlamındaki İtalyanca/İspanyolca fiile dayanır.

Gemi bakım süreçlerinde raspa, yeni boya veya kaplama uygulamasından önce yapılması zorunlu bir hazırlık adımıdır. Raspa yapılmadan uygulanan boya, metal yüzeye tam tutunmaz ve korozyon kısa sürede yeniden başlar. Tersanelerde yüksek basınçlı su jeti (hidroblast), kum veya grit püskürtme (kum raspası) ile elle raspa yöntemleri kullanılır.

Personel açısından raspa; iskeleden veya sepetten yürütülen, solunumdan kaynaklanan sağlık risklerini barındıran ve iş güvenliği prosedürleri gerektiren bir tersane operasyonudur. GASM sınavlarında raspa soruları çoğunlukla gemi bakımı ve korozyon önleme konuları kapsamında karşınıza çıkar.

RPT Ne Demek?

RPT, denizcilik haberleşmesinde "tekrarlayınız / tekrarlıyorum" (İngilizce repeat) anlamına gelen işlem kısaltmasıdır. Işıldakla (fleyşın) yapılan görsel haberleşmede ve telsiz haberleşmesinde, mesajın tamamının ya da bir bölümünün yeniden iletilmesini istemek veya yeniden iletileceğini bildirmek için kullanılır.

RPT, yanına eklenen yardımcı kısaltmalarla mesajın hangi bölümünün tekrarlanacağını belirtir:

• RPT AB (all before): Belirtilen sözcükten öncekilerin tümünü tekrarlayın. Örneğin "RPT AB SÜZEN", SÜZEN sözcüğünden öncekileri tekrarlayınız demektir.
• RPT AA (all after): Belirtilen sözcükten sonrakilerin tümünü tekrarlayın.
• RPT WA (word after): Belirtilen sözcükten sonraki bir sözcüğü tekrarlayın.
• RPT WB (word before): Belirtilen sözcükten önceki sözcüğü tekrarlayın.

GASM sınavlarında RPT soruları deniz haberleşmesi ve işaretleşme konuları kapsamında çıkar; çıkmış sorularda RPT'nin AB ve WA ekleriyle birlikte kullanımı sorulmaktadır.

Diğer Sık Aranan Terimler

Deplasman: Geminin yerinden ettiği suyun ağırlığı; geminin toplam ağırlığına eşittir ve tonaj olarak ifade edilir.

Gros Ton (GT): Geminin kapalı iç hacimlerinin ölçüsü; ağırlık değil hacim birimidir. Liman harçları ve kanal ücretleri GT'ye göre hesaplanır.

Fribord: Geminin güverte kenarının su hattından yüksekliğidir. Yükleme hattı markaları (Plimsoll hattı) fribordun minimum değerlerini belirler.

Kılavuz Kaptan: Yabancı bir limana veya darlığa giren gemilere rehberlik eden, limana özel coğrafya ve kuralları bilen uzman kaptan.

Gemi Bölümleri ve Yön Terimleri

Geminin fiziksel yapısını ve yönlerini tanımlayan terimler, manevra ve acil durum komutlarının temelini oluşturur.

Pruva (Baş): Geminin ön kısmı; seyir yönünde öne bakan bölüm.

Pupa (Kıç): Geminin arka kısmı; pruvanın karşıtı.

İskele: Pruvanın yönüne göre geminin sol tarafı. Renk kodu: kırmızı.

Sancak: Pruvanın yönüne göre geminin sağ tarafı. Renk kodu: yeşil.

Omurga: Geminin alt merkezinde, pruva ile pupayı birbirine bağlayan ana yapısal eleman.

Postalar: Gemi gövdesini oluşturan enine iskelet elemanları; geminin kaburgaları.

Güverte: Geminin yatay döşemelerinin genel adı; en üstteki açık güverte seyir güvertesidir.

Ambar: Güvertenin altında kalan, yük taşımaya ayrılmış kapalı bölme.

Sintine: Geminin en alt bölümü; suların ve sızıntıların toplandığı alan.

Borda: Geminin yan yüzeyleri; iskele borda (sol yan) ve sancak borda (sağ yan) olarak ikiye ayrılır.

Baş üstü: Pruva bölgesindeki yükseltilmiş güverte alanı; demirleme donanımı genellikle burada yer alır.

Köprüüstü: Geminin sevk ve idare edildiği seyir kumanda merkezinin bulunduğu üst yapı bölümü.

Pervane: Gemiye ileri veya geri hareket kuvveti sağlayan döner kanat düzeneği.

Dümen: Geminin yönünü değiştirmek için kullanılan, kıç tarafında yer alan dikey yüzey.

Seyir ve Haberleşme Terimleri

Seyir (Navigasyon): Geminin bir noktadan diğerine güvenli biçimde götürülmesi için uygulanan planlama ve izleme sürecinin tümü.

Kerteriz: Bir nesnenin gemiden görüldüğü yönü derece cinsinden belirten açı; gerçek kerteriz pusuladan değil, coğrafi kuzeyden ölçülür.

Rota: Geminin gideceği istikameti gösteren kurs açısı.

Yol: Geminin aldığı mesafe veya seyir esnasında ilerleyişi.

Mil: Deniz milini ifade eder; 1 deniz mili = 1.852 metredir.

Knot: Deniz mili birimiyle ifade edilen hız; 1 knot = 1 deniz mili/saat.

Vardiya: Gemide hizmetin kesintisiz yürütülmesi için personelin dönüşümlü olarak tuttuğu nöbet düzeni; seyirde yaygın uygulama 4 saatlik dilimlerdir.

VHF: Çok yüksek frekanslı deniz telsiz bandı; kanal 16 uluslararası tehlike ve çağrı kanalıdır.

DSC (Digital Selective Calling): Telsiz üzerinden dijital olarak mayday ve acil çağrı iletimini sağlayan GMDSS bileşeni.

EPIRB: Uyduya sinyal gönderen kişisel acil konum işaret cihazı; kurtarma operasyonlarında konumu bildirir.

SART: Arama ve kurtarma transponder'ı; radar ekranında kurtarılmayı bekleyen kişinin konumunu gösterir.

Batimetri: Deniz derinliklerinin ölçülmesi ve haritalanması bilimi.

İzobar: Deniz meteoroloji haritalarında eşit basınç noktalarını birleştiren çizgi.

COLREG: Denizde Çatışmayı Önleme Uluslararası Tüzüğü (1972); gemi trafik kurallarını belirler.

Halat, Demir ve Güverte İşlemleri Terimleri

Halat: Gemide bağlama, çekme ve güvenlik amacıyla kullanılan ip ve hasar çeşitlerinin genel adı.

Loça: Demir zincirinin geçtiği, pruvanın iki yanında yer alan boru biçimli açıklık.

Palamar: Geminin rıhtım veya şamandıraya bağlanmasında kullanılan kalın halat.

Baba: Güvertede veya rıhtımda halatların volta edildiği kalın, silindirik bağlama elemanı.

Vinç: Ağır yüklerin kaldırılmasında veya halatların gerilmesinde kullanılan mekanik-elektrikli aparat.

Demir (Çapa): Geminin belirli bir konumda durmasını sağlamak amacıyla denize atılan, deniz tabanına tutunan ağır metal aparat.

Demir yeri (Demirleme yeri): Geminin güvenle demirleyebileceği, yeter derinlik ve dip yapısına sahip korunaklı bölge.

Palamar halatı: Geminin rıhtıma bağlanmasında kullanılan halatların tümünün ortak adı; baş, kıç, yay ve baskı halatları bu gruba girer.

Volta etmek: Halatı bita veya babafingoya sarmak; bağlamak anlamında kullanılır.

Usturmaça: Geminin bordasını rıhtım veya başka tekne temasından korumak için yanına asılan lastik, plastik veya halat örgüsü koruyucu.

Tambur (Halat tamburı): Palanga veya caraskal sisteminde halatın sarıldığı silindirik parça.

Makine ve Teknik Terimler

AE (Yardımcı Motor / Auxiliary Engine): Ana makineyi destekleyen, elektrik üretimi ve diğer yardımcı sistemleri besleyen motor.

ME (Ana Makine / Main Engine): Gemiye ilerleme kuvveti sağlayan, pervaneleri tahrik eden esas motor.

Safra (Balast): Geminin dengesini ve stabilitesini sağlamak amacıyla tanklara alınan deniz suyu.

Safra suyu: Stabilitenin ayarlanması için trim ve balast tanklarına alınan veya verilen su.

Trim: Geminin boyuna eksenindeki denge durumu; pruva ve pupa su çekimlerinin farkıyla belirlenir.

Meyil (Yatıklık): Geminin enine ekseninde sancak veya iskele tarafa yatma açısı.

Sintine pompası: Geminin en alt bölümünde biriken suyu dışarı atan pompa.

Jeneratör: Geminin elektrik ihtiyacını karşılayan, dizel veya alternatif yakıtla çalışan enerji üretim ünitesi.

Kompresör: Makine dairesinde hava veya diğer gazları sıkıştırmak amacıyla kullanılan cihaz; örneğin hava başlangıç sistemi.

Turboşarj (Turbocharger): Egzoz gazının enerjisini kullanarak motora basınçlı hava sağlayan cihaz; motor verimliliğini artırır.

Karter: Ana makinenin alt bölümü; silindir bloğunun altında yağ birikim karteridir.

GASM Sınavlarında Geçen Kısaltmalar

Aşağıdaki tablo, GASM yeterlik sınavlarında sıklıkla karşılaşılan resmi kısaltmaları kapsamaktadır.

A'dan Z'ye Denizcilik Terimleri Listesi

Aşağıdaki liste, gemiadamı adaylarının, amatör denizcilerin ve denizcilik öğrencilerinin karşılaştığı temel kavramları alfabetik sırayla sunar.

A

Aborda etmek: İki geminin yan yana yanaşması veya çarpışması.

Acenta (Acentelik): Limanda gemiyi temsil eden ve liman işlemlerini yürüten yetkili firma.

Akıntı: Deniz veya akarsu yüzeyindeki su kütlesinin belirli bir yönde hareketi.

Alabanda: Dümenin veya rotanın en sert biçimde bir tarafa alınması.

Ambar: Güverte altında yük taşımaya ayrılmış kapalı bölme.

Anlaşmalı liman: Geminin sefer planında varış veya uğrak noktası olarak belirlenen liman.

B

Baş: Pruvanın diğer adı; geminin ön tarafı.

Bayrak devleti: Geminin tescil edildiği ve bayrağını taşıdığı devlet; gemiye kendi mevzuatını uygulama yetkisi vardır.

Bita: Güvertede halatların dolanıldığı ve bağlandığı çift başlı metal destek.

Matafora: Filika ve botların denize indirilip alınmasında kullanılan, bordadan dışarı uzanan kollu düzenek.

Büyük su çekimi: Geminin yüklüyken sulara gömülen derinliği.

C–D

Caraskal: Yük kaldırma ve halat germe amacıyla kullanılan palanga sistemi.

Çekme kancası: Çekme halatının takıldığı güverte aparatı.

Demirleme: Geminin deniz tabanına çıpa atarak sabit tutulması işlemi.

Deniz mili: 1.852 metreye eşit uzunluk birimi; 1 derece enlemin yay uzunluğuna karşılık gelir.

Deplasman: Geminin yüzerken yerinden ettiği suyun ağırlığı (ton).

Dikey dümen: Gemi kıçında dikey konumdaki ana yön kontrol yüzeyi.

F–G

Fener: Seyir güvenliği için gemi veya kıyıda kullanılan ışık işareti; pozisyon fenerlerinin renk ve konumu COLREG ile belirlenmiştir.

Fribord: Güverte kenarının su hattından yüksekliği; yükleme çizgisi fribordun alt sınırını belirler.

Fırtına demiri: Normal demirden daha ağır, fırtınalı koşullar için tasarlanmış yedek demir.

Gemi adamı (Gemiadamı): Ticari bir gemide çalışan tüm personelin yasal adı; yeterlik sınıflarına göre kaptan, zabitan ve tayfadan oluşur.

Gros ton (GT): Geminin kapalı iç hacimlerinin toplamı; hacim ölçüsüdür, ağırlık değildir.

H–K

Hibrit (karma) tahrik: Dizel ve elektrik motorlarının birlikte kullanıldığı çevre dostu gemi tahrik sistemi.

İskele: Geminin sol tarafı (pruva yönüne bakıldığında); seyir feneri rengi kırmızı.

İstif: Yükün geminin ambar ve güvertesine düzenli biçimde yerleştirilmesi işlemi.

Kılavuz kaptan: Yabancı limana veya dar geçide giren gemiye yol gösteren uzman kaptan.

Knot: Saatte bir deniz mili olan hız birimi.

Konşimento (BL): Taşıyıcının, yükü aldığını ve belirlenen koşullarda taşıyacağını taahhüt eden yasal belge.

L–N

Liman devleti denetimi (PSC): Limanın bulunduğu devletin, yabancı bayraklı gemileri uluslararası kurallara uygunluk açısından denetlemesi.

Loadline (Yükleme hattı): Geminin güvenle yüklenebileceği maksimum derinliği gösteren Plimsoll çizgisi.

Manifesto: Geminin taşıdığı tüm yüklerin ayrıntılı listesi; gümrük işlemlerinde kullanılır.

Meteoroloji: Hava ve deniz koşullarını inceleyen bilim dalı; seyir planlamasında temel girdi.

MMSI: Gemiye özgü 9 haneli maritim mobil servis kimlik numarası; DSC çağrılarında kullanılır.

O–P

Oşinografi: Okyanusların fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini inceleyen bilim dalı.

Operatör: Gemiyi ticari olarak işleten firma veya kişi; donatan ile ayrı kişiler olabilir.

Palanga: Yük kaldırmada kullanılan, sabit ve hareketli makara gruplarından oluşan kaldıraç sistemi.

Perde: Ambar bölümlerini birbirinden ayıran dikey yapı elemanı (bölme perde).

Pilot: Kılavuz kaptanın yaygın kullanılan diğer adı.

Poop (Pupa güvertesi): Kıçta yükseltilmiş güverte bölümü.

Pusula: Coğrafi kuzeyi gösteren navigasyon aleti; manyetik ve cayro pusula çeşitleri vardır.

R–S

Raspa: Gemi yüzeyindeki pas ve eski boyanın kazınarak temizlenmesi işlemi.

Rıhtım: Gemi yanaşmasına uygun, güçlendirilmiş kıyı yapısı.

Rot (Rota): Geminin izleyeceği seyir yönü.

Safra: Geminin stabilitesini artırmak için tanklara alınan su veya katı ağırlık.

Sancak: Geminin sağ tarafı (pruva yönüne bakıldığında); seyir feneri rengi yeşil.

Sapma: Manyetik pusulada gemideki metal ve elektromanyetik kaynakların oluşturduğu hata payı.

Su çekimi (Draft): Geminin en derin noktasının su yüzeyinden olan derinliği.

T–Z

Tayfa: Kaptan ve zabitan dışında kalan, geminin güverte ve makine hizmetlerinde çalışan personel.

Tekne: Geminin su altında ve su üstünde kalan gövde yapısının tamamı.

Tonaj: Geminin kapasitesini ifade etmek için kullanılan ölçü; GT, NT ve DWT olmak üzere üç temel türü vardır.

Tombaz: Düz tabanlı, başlıca yük taşıma veya inşaat destek amaçlı motorlu ya da motorsuz düz tekne.

Trim: Geminin boyuna eksenindeki denge durumu; pruva su çekimi ile pupa su çekiminin farkına eşittir.

Tug (Römorkör): Büyük gemileri liman manevrasında çeken güçlü küçük tekne.

Vapur: Buharla çalışan gemi; günlük dilde özellikle yolcu vapurlarını ifade eder.

Zahire: Gemi personelinin seyir süresince tüketmesi için gemiye alınan yiyecek ve içecek stoğu.

Zemin: Deniz tabanının genel adı; demirleme değerlendirmesinde zemin tipi (balçık, kum, kaya) dikkate alınır.

---

Denizcilik terimleri sözlüğünün daha geniş bağlamını öğrenmek için gemiadamı belgesi rehberimizi ve amatör denizci belgesi rehberini inceleyebilirsiniz. GASM sınavına hazırlanıyorsanız platforma ücretsiz kayıt olarak 30.000'den fazla çıkmış soruya erişebilirsiniz.